Meme Kanseri

Meme kanseri, meme dokusundaki hücrelerin denetimsiz biçimde çoğalmasıyla ortaya çıkan bir hastalıktır. Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı'nın GLOBOCAN 2022 tahminlerine göre kadınlarda dünyada en sık tanı konan kanser türüdür ve tüm kanser olgularının %11,6'sını oluşturur. Bu sayfa, memede bir bulgu saptanmış ya da meme kanseri tanısı almış kişilerin ve yakınlarının en sık sorduğu soruları, karar noktalarının hangi bilimsel kanıta dayandığını göstererek yanıtlamayı amaçlar.

Prof. Dr. Vahit Onur Gül genel cerrahi uzmanıdır; meme cerrahisi genel cerrahinin kapsamındaki bir alandır. Değerlendirme ve planlama görüşmeleri Ankara Çankaya'daki Çukurambar kliniğinde yapılır. Meme kanseri tedavisi tek bir hekimin değil, cerrahi, medikal onkoloji, radyasyon onkolojisi, radyoloji ve patoloji uzmanlarının birlikte çalıştığı bir ekibin işidir; kemoterapi, hormon tedavisi ve radyoterapi kararlarını ilgili uzmanlık dalları verir. Meme cerrahisinin genel kapsamı meme cerrahisi sayfasında ayrıca anlatılmıştır.

Meme kanseri nedir ve hangi tipleri vardır?

Meme, süt üreten lobüllerden ve sütü meme başına taşıyan kanallardan (duktus) oluşur. Meme kanserlerinin büyük çoğunluğu bu iki yapıdan köken alır. Patoloji raporunda en sık karşılaşılan tanımlar şunlardır:

• Duktal karsinoma in situ (DCIS): Kanser hücreleri süt kanalının içinde sınırlıdır, kanal duvarını aşmamıştır. "İn situ" yerinde kalmış anlamına gelir; bu evrede uzak organa yayılma söz konusu değildir, ancak tedavisiz bırakıldığında bir bölümü invaziv kansere ilerleyebilir.
• İnvaziv duktal karsinom (özel tip belirtilmeyen / NST): En sık görülen tiptir. Hücreler kanal duvarını aşarak çevre meme dokusuna geçmiştir.
• İnvaziv lobüler karsinom: Lobüllerden köken alır. Sert bir kitle yerine yaygın bir sertleşme biçiminde ilerleyebildiği için mamografide fark edilmesi bazen daha güçtür; bu nedenle tanıda meme MR'ı daha sık gündeme gelir.
• Daha nadir tipler: müsinöz, tübüler, medüller, papiller karsinom gibi alt tipler ile meme başında egzama benzeri değişiklikle seyreden Paget hastalığı ve memenin kızarık, sıcak, portakal kabuğu görünümü aldığı inflamatuar meme kanseri.

Bu ayrım önemlidir, çünkü tedavi planı yalnızca kitlenin büyüklüğüne değil, hücrenin tipine ve biyolojik özelliklerine göre kurulur. Meme kanseri tek bir hastalık değil, benzer yerleşimli fakat farklı davranan hastalıklar topluluğudur.

Meme kanserinin belirtileri nelerdir?

Erken evre meme kanserlerinin önemli bir bölümü hiçbir belirti vermez ve tarama mamografisinde saptanır. Belirti verdiğinde en sık karşılaşılan bulgular şunlardır:

• Memede ya da koltuk altında yeni ortaya çıkan, sert, çevresine yapışık ve genellikle ağrısız bir kitle
• Meme derisinde çekilme, çukurlaşma, kalınlaşma veya portakal kabuğu görünümü
• Meme başında içe çekilme, şekil değişikliği, kabuklanma ya da egzama benzeri değişiklik
• Meme başından kendiliğinden gelen, tek kanaldan ve özellikle kanlı ya da berrak akıntı
• Bir memede diğerine göre yeni gelişen belirgin büyüklük veya biçim farkı
• Memenin bir bölgesinde geçmeyen kızarıklık, ısı artışı ve şişlik

Bu belirtilerin büyük çoğunluğu meme kanseri dışındaki nedenlere bağlıdır. Memede ele gelen kitlelerin önemli bir bölümü iyi huyludur; genç yaşlarda en sık nedenlerden biri fibroadenom, diğeri meme kistleridir. Ağrı ise meme kanserinin tipik belirtisi değildir ve çoğunlukla hormonal döngüye bağlıdır. Buna karşılık "muhtemelen bir şey değildir" varsayımıyla beklemek yerine, bulgunun ne olduğunu görüntüleme ve gerektiğinde biyopsiyle netleştirmek doğru yaklaşımdır.

Kendi kendine meme muayenesi meme kanserinden ölümü azaltır mı?

Bu sorunun yanıtı, yaygın inanışın aksine, düzenli ve programlı kendi kendine meme muayenesinin bir tarama yöntemi olarak ölüm oranını azalttığının gösterilememiş olmasıdır. Rusya ve Şanghay'da yürütülen ve toplam 388.535 kadını kapsayan iki büyük çalışmanın Cochrane derlemesinde, kendi kendine muayene yapan grup ile hiçbir girişim uygulanmayan grup arasında meme kanserine bağlı ölüm açısından anlamlı fark bulunmamıştır (bağıl risk 1,05; %95 güven aralığı 0,90-1,24). Aynı derlemede tarama grubunda iyi huylu çıkan biyopsi sayısı yaklaşık iki kat fazla bulunmuştur (3406'ya karşı 1856; bağıl risk 1,89).

Bu bulgu "memenizi tanımayın" anlamına gelmez. Aradaki fark, takvime bağlanmış ritüel bir öz muayene ile meme farkındalığı arasındadır: kişinin kendi memesinin olağan dokusunu ve görünümünü bilmesi, yeni ve kalıcı bir değişikliği fark edip hekime başvurmasını sağlar. Meme kanserinin toplum düzeyinde erken yakalanmasında kanıtı gösterilmiş yöntem ise mamografi taramasıdır.

Mamografi taraması: kime, hangi sıklıkta, hangi yarar ve zarar dengesiyle?

Türkiye'de meme kanseri taraması, Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'nün Meme Kanseri Tarama Programı Ulusal Standartları ile tanımlanmıştır. Programda 40-69 yaş aralığındaki kadınlara iki yılda bir mamografi öngörülür; tarama, aile sağlığı merkezleri ve toplum sağlığı merkezleri bünyesindeki Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM) aracılığıyla yürütülür.

Taramanın yararı da sınırı da sayısallaştırılmıştır. Birleşik Krallık'ta oluşturulan bağımsız uzman kurulunun 11 randomize çalışmayı birleştiren değerlendirmesinde, taramaya çağrılan kadınlarda meme kanserine bağlı ölüm riski çağrılmayanlara göre 0,80 bulunmuştur (%95 güven aralığı 0,73-0,89); bu, %20'lik bağıl risk azalmasına karşılık gelir. Aynı kurul, taramanın kaçınılmaz bir zararı olarak aşırı tanıyı da ölçmüştür: aktif tarama döneminde saptanan kanserlerin %19'unun (%95 GA 15-23), uzun dönemde bakıldığında ise %11'inin (%95 GA 9-12) kişinin yaşamı boyunca hiç belirti vermeyecek kanserler olduğu tahmin edilmiştir. Somut karşılığı şudur: 50 yaşında taramaya çağrılan her 10.000 kadında 20 yıl içinde 43 meme kanseri ölümünün önlendiği, buna karşılık 129 kadına gereğinden fazla tanı konduğu öngörülmüştür — yani önlenen her bir ölüme karşılık yaklaşık üç aşırı tanı.

Bu sayıların amacı taramadan caydırmak değil, kararın ne olduğunu açıkça göstermektir: tarama meme kanserinden ölümü azaltır, buna karşılık bazı kadınlara hiç sorun çıkarmayacak bir kanser için tanı ve tedavi süreci yaşatır. Kurulun kendisi de bu tahminlerin belirsizlik payı taşıdığını ve yaklaşık bir rehber olarak görülmesi gerektiğini belirtmiştir.

Program dışında kalan durumlar ayrıca değerlendirilir: yakın akrabasında genç yaşta meme kanseri olanlar, bilinen genetik yatkınlık taşıyıcıları, göğüs bölgesine radyoterapi öyküsü bulunanlar ve daha önce yüksek riskli bir meme patolojisi saptanmış kişiler, standart tarama yaşından önce ve farklı yöntemlerle izlenebilir. Bu izlem programı kişiye özeldir.

Memede kitle saptandığında tanı nasıl konur?

Meme tanısının temeli üçlü değerlendirmedir: klinik muayene, görüntüleme ve doku örneklemesi. Üçünün birlikte yorumlanması, tek bir yöntemin yanıltıcı olduğu durumlarda hatayı azaltır.

• Klinik muayene: kitlenin büyüklüğü, kıvamı, hareketliliği, deri ve meme başı bulguları ile koltuk altı lenf bezlerinin değerlendirilmesi.
• Görüntüleme: mamografi ve/veya ultrasonografi. Radyoloji raporu bulguyu BI-RADS sistemine göre sınıflar; BI-RADS 1-2 iyi huylu, 3 büyük olasılıkla iyi huylu (kısa aralıklı takip), 4 ve 5 ise biyopsi gerektiren kategorilerdir.
• Doku örneklemesi: görüntüleme eşliğinde kalın iğne biyopsisi standarttır. İnce iğne aspirasyonu meme kitlelerinde kalın iğne biyopsisinin yerini tutmaz, çünkü kanserin invaziv olup olmadığını ve reseptör durumunu güvenilir biçimde göstermez.
• Ele gelmeyen, yalnızca görüntülemede saptanan lezyonlarda işaretleme (tel ya da işaret parçacığı) yerleştirilerek hedefe yönelik örnekleme veya çıkarma yapılır.

Biyopsi kanser olarak sonuçlandığında patoloji raporunda tedaviyi belirleyen dört başlık aranır: östrojen (ER) ve progesteron (PR) reseptör durumu, HER2 durumu, hücrenin derecesi (grade) ve çoğalma hızını gösteren Ki-67 oranı. Bu dört başlık, kanserin biyolojik alt tipini ve dolayısıyla hangi sistemik tedavinin işe yarayacağını belirler.

Evreleme ve biyolojik alt tip: tedavi planı neye göre kurulur?

Evreleme TNM sistemiyle yapılır: T tümörün büyüklüğünü ve komşu dokulara uzanımını, N koltuk altı ve çevre lenf bezlerinin durumunu, M uzak organ yayılımını gösterir. Bunların birleşimiyle 0'dan IV'e kadar evre belirlenir; evre 0 in situ hastalığı, evre IV uzak organ yayılımı olan hastalığı ifade eder. Meme kanserinde evrelemeye günümüzde reseptör durumu ve derece de katılır, çünkü hastalığın davranışını yalnızca büyüklük belirlemez.

Erken evre hastalıkta rutin olarak tüm vücut taraması gerekmez. Kemik sintigrafisi, toraks-batın tomografisi ya da PET-BT gibi tetkikler, tümörün büyüklüğü, lenf bezi tutulumu veya belirtiler bunu gerektirdiğinde istenir. Gereksiz görüntüleme yanlış pozitif bulgular üretip tedaviyi geciktirebilir.

Meme koruyucu cerrahi mi, mastektomi mi?

Bu, meme kanseri cerrahisinin en çok kaygı yaratan sorusudur ve yanıtı kırk yılı aşkın süredir randomize çalışmalarla izlenmektedir. Meme koruyucu cerrahi, tümörün çevresinde sağlam doku payı bırakılarak çıkarılması ve ardından memeye radyoterapi uygulanmasıdır. Mastektomi ise meme dokusunun tümüyle alınmasıdır.

İki yaklaşımın sağkalım açısından karşılaştırıldığı iki çalışmanın 20 yıllık sonuçları aynı yıl yayımlanmıştır. NSABP B-06 çalışmasında 1851 kadın total mastektomi, yalnız lumpektomi ya da lumpektomi artı radyoterapi gruplarına ayrılmış; hastalıksız sağkalım, uzak metastazsız sağkalım ve genel sağkalım açısından üç grup arasında anlamlı fark bulunmamıştır (lumpektomi + radyoterapi ile mastektomi karşılaştırmasında ölüm için tehlike oranı 0,97; %95 GA 0,83-1,14). Milano'da yürütülen ve 2 santimetreye kadar tümörü olan 701 kadını kapsayan çalışmada ise 20 yılın sonunda tüm nedenlere bağlı ölüm oranı meme koruyucu cerrahi grubunda %41,7, radikal mastektomi grubunda %41,2 bulunmuştur (p=1,0).

Aynı çalışmalar dürüst bir ayrıntıyı da göstermektedir: aynı memede yerel nüks, meme koruyucu cerrahi sonrasında daha sıktır. Milano çalışmasında 20 yıllık yerel nüks meme koruyucu cerrahide %8,8, radikal mastektomide %2,3 bulunmuştur. Buradaki kritik nokta, yerel nüksün daha sık olmasının sağkalımı değiştirmemesi ve yerel nüksün büyük ölçüde radyoterapiyle önlenebilmesidir: NSABP B-06'da aynı memede nüks, lumpektomi artı radyoterapi grubunda %14,3 iken yalnız lumpektomi grubunda %39,2 olmuştur. Meme koruyucu cerrahi sonrası radyoterapi bu nedenle tedavinin isteğe bağlı değil, ayrılmaz bir parçasıdır.

Radyoterapinin katkısı 17 randomize çalışmadan 10.801 kadının bireysel verisini birleştiren meta-analizle de ölçülmüştür: meme koruyucu cerrahi sonrası radyoterapi, 10 yıllık ilk nüks riskini %35,0'ten %19,3'e; 15 yıllık meme kanserine bağlı ölüm riskini %25,2'den %21,4'e düşürmüştür. Yani radyoterapi nüks hızını yaklaşık yarıya indirmekte, meme kanserine bağlı ölümü ise yaklaşık altıda bir oranında azaltmaktadır. Mutlak yarar hastanın yaşına, tümörün derecesine ve reseptör durumuna göre belirgin biçimde değişir.

Meme koruyucu cerrahinin uygun olmadığı ya da yeniden değerlendirildiği başlıca durumlar şunlardır:

• Tümörün meme hacmine oranının, kabul edilebilir bir biçim bırakmayacak kadar yüksek olması
• Memenin farklı kadranlarında birden fazla odak bulunması
• Tekrarlanan ameliyata rağmen cerrahi sınırın temiz elde edilememesi
• Radyoterapinin uygulanamayacağı durumlar (aynı bölgeye daha önce radyoterapi almış olmak, gebeliğin ilgili dönemleri, bazı bağ dokusu hastalıkları)
• Yaygın kötü huylu mikrokalsifikasyon varlığı
• Hastanın bilgilendirilmiş tercihi

Meme koruyucu cerrahide "ne kadar geniş sınır yeterli?" sorusu da yanıtlanmıştır. 33 çalışma ve 28.162 hastanın verisine dayanan uzlaşı kılavuzunda, invaziv kanser için yeterli sınırın "tümör üzerinde mürekkep olmaması" (no ink on tumor) olduğu belirtilmiştir; sınırın pozitif olması aynı memede nüks riskini yaklaşık iki katına çıkarır, buna karşılık sınırın daha geniş tutulması nüksü daha fazla azaltmaz. Bu ölçüt, gereksiz yeniden ameliyatların ve gereğinden fazla doku çıkarılmasının önüne geçer.

Mastektomi gereken hastalarda, uygun olgularda deri koruyucu veya meme başı koruyucu teknikler ile eş zamanlı ya da gecikmiş rekonstrüksiyon seçenekleri değerlendirilir. Bu seçeneklerin hangisinin uygun olduğu tümörün yerleşimine, radyoterapi planına ve hastanın tercihine göre belirlenir; bu tekniklerin ayrıntıları meme cerrahisi başlığı altında ele alınmaktadır.

Sentinel (bekçi) lenf bezi biyopsisi nedir, koltuk altı ne zaman temizlenir?

Meme kanseri koltuk altı lenf bezlerine belirli bir sırayla yayılır. Sentinel lenf bezi, tümörden gelen lenf sıvısının ilk uğradığı bezdir. Ameliyat sırasında radyoaktif işaretleyici ve/veya boya verilerek bu bez bulunur, çıkarılır ve incelenir. Amaç, tüm koltuk altı lenf bezlerini çıkarmadan (aksiller diseksiyon yapmadan) evrelemeyi doğru yapmaktır; çünkü aksiller diseksiyon kolda lenfödem, uyuşma ve hareket kısıtlılığı riskini artırır.

Yöntemin güvenliği NSABP B-32 çalışmasında sınanmıştır. Klinik olarak koltuk altı temiz görünen 5611 kadın rastgele iki gruba ayrılmış; sentinel bezi patolojik olarak negatif çıkan 3989 hastada, sentinel biyopsiye ek olarak aksiller diseksiyon yapılan grup ile yalnız sentinel biyopsi yapılan grup arasında genel sağkalım, hastalıksız sağkalım ve bölgesel kontrol istatistiksel olarak eşdeğer bulunmuştur (genel sağkalım için tehlike oranı 1,20; %95 GA 0,96-1,50; p=0,12). Yani sentinel bez temizse koltuk altını boşaltmanın ek yararı gösterilememiştir.

Sentinel bezde tutulum saptandığında ne yapılacağı sorusu ise ACOSOG Z0011 çalışmasıyla değişmiştir. T1-T2 tümörü olan, koltuk altında ele gelen lenf bezi bulunmayan ve bir ya da iki sentinel bezinde tutulum saptanan 891 kadında; hepsine meme koruyucu cerrahi, tanjansiyel tüm meme radyoterapisi ve sistemik tedavi uygulanmıştır. On yıllık genel sağkalım yalnız sentinel biyopsi grubunda %86,3, aksiller diseksiyon grubunda %83,6 bulunmuş ve sentinel biyopsinin geri kalmadığı doğrulanmıştır (noninferiority p=0,02). Bu sonuç yalnızca çalışmanın tanımladığı hasta grubu için geçerlidir; ele gelen lenf bezi olan, mastektomi yapılan ya da radyoterapi almayacak hastalara doğrudan uygulanamaz.

AMAROS çalışması bir üçüncü seçeneği araştırmıştır: sentinel bezde tutulum varsa koltuk altını ameliyatla boşaltmak yerine ışınlamak. Sentinel bezi pozitif 1425 hastada beş yıllık koltuk altı nüksü aksiller diseksiyon sonrasında %0,43, aksiller radyoterapi sonrasında %1,19 bulunmuş; kolda lenfödem ise aksiller diseksiyon sonrasında 1., 3. ve 5. yıllarda anlamlı biçimde daha sık görülmüştür. Çalışmanın kendi bildirdiği önemli sınır şudur: olay sayısının çok düşük olması nedeniyle planlanan eşdeğerlik testi yeterli güce ulaşamamıştır. Dolayısıyla radyoterapi, seçilmiş hastalarda diseksiyona karşılaştırılabilir bölgesel kontrol sunan bir seçenektir; her hastada diseksiyonun yerini alan bir yöntem değildir.

Ameliyattan önce kemoterapi (neoadjuvan tedavi) hangi hastalarda uygulanır?

Bazı hastalarda sıralama tersine çevrilir ve sistemik tedavi cerrahiden önce uygulanır. Bunun dört gerekçesi vardır: tümörü küçültüp mastektomi gerekecek bir hastada meme koruyucu cerrahiyi mümkün kılmak, koltuk altındaki hastalığı geriletip daha sınırlı bir lenf bezi ameliyatına olanak sağlamak, tümörün tedaviye biyolojik yanıtını doğrudan görmek ve ileri evre veya inflamatuar hastalıkta cerrahiyi güvenli hâle getirmek. Bu yaklaşım özellikle HER2 pozitif ve üçlü negatif alt tiplerde sık kullanılır.

Ameliyat sonrası patolojide hem memede hem lenf bezlerinde tümör hücresi kalmamışsa buna tam patolojik yanıt (pCR) denir. On iki uluslararası çalışmadan 11.955 hastanın verisini birleştiren analizde tam patolojik yanıt elde eden hastalarda olaysız sağkalım (tehlike oranı 0,44; %95 GA 0,39-0,51) ve genel sağkalım (0,36; %95 GA 0,30-0,44) daha iyi bulunmuştur; ilişki en güçlü biçimde üçlü negatif ve HER2 pozitif/hormon reseptörü negatif alt tiplerde görülmüştür. Aynı analiz, sıkça atlanan bir sonucu da bildirmektedir: çalışma düzeyinde bakıldığında tam patolojik yanıt oranındaki artış, sağkalımdaki iyileşmeyi öngörememiştir; yani pCR bir vekil sonlanım olarak doğrulanamamıştır. Tam patolojik yanıt iyi bir haberdir, fakat tedavi başarısının tek ölçütü değildir ve elde edilememesi tedavinin işe yaramadığı anlamına gelmez.

Meme kanseri ameliyatı nasıl geçer, iyileşme nasıl ilerler?

Ameliyatlar genel anestezi altında ve hastane koşullarında yapılır. Meme koruyucu cerrahi ile sentinel lenf bezi biyopsisi genellikle bir ila iki saat, mastektomi ve aksiller diseksiyon içeren ameliyatlar iki ila üç saat sürer; rekonstrüksiyon eklendiğinde süre uzar. İyileşmenin tipik akışı şöyledir:

• Ameliyat günü: ağrı kontrolü çok yönlü ilaç şemasıyla sağlanır; hasta aynı gün ayağa kaldırılır.
• 1. gün: meme koruyucu cerrahi geçiren hastaların çoğu taburcu edilebilir. Mastektomi ve aksiller diseksiyon sonrasında hastanede kalış genellikle 1-3 gündür.
• İlk hafta: aksiller diseksiyon yapılmışsa yerleştirilen dren, günlük gelen sıvı miktarı azaldığında çıkarılır; bu genellikle bir ila iki hafta içinde olur.
• 1.-2. hafta: yara kontrolü ve patoloji sonucunun görüşülmesi. Kol egzersizlerine hekimin belirlediği programla, çoğunlukla ilk günlerde kısıtlı ve kademeli olarak başlanır.
• 3.-6. hafta: günlük yaşama ve çoğu işe dönüş. Ağır kaldırma ve zorlayıcı spor bu süre boyunca önerilmez.
• Ek tedavi gerekiyorsa radyoterapi ve/veya sistemik tedavi, yara iyileşmesi tamamlandıktan sonra ilgili bölümlerce planlanır.

Kolda lenfödem, özellikle aksiller diseksiyon ve koltuk altı radyoterapisi birlikte uygulandığında görülebilen kalıcı bir sorundur. Riski azaltmak için ameliyat edilen taraftan kan alınmaması ve tansiyon ölçülmemesi, ani ve zorlayıcı yüklenmelerden kaçınılması, cilt bütünlüğünün korunması ve düzenli kol egzersizi önerilir. Kolda çevre farkı, ağırlık hissi ya da yüzük-saatin sıkmaya başlaması gibi erken belirtiler ortaya çıktığında lenfödem rehabilitasyonu programına erken başlanması önemlidir.

Ameliyattan sonra hangi tedaviler gerekir?

Cerrahi, çoğu meme kanserinde tedavinin tek basamağı değildir. Ameliyat sonrası plan patoloji raporuna göre kurulur ve tipik olarak şu bileşenlerden oluşur:

• Radyoterapi: meme koruyucu cerrahi geçiren hastaların büyük çoğunluğunda uygulanır. Mastektomi sonrasında ise tümörün büyüklüğüne ve lenf bezi tutulumuna göre gündeme gelir.
• Endokrin (hormon) tedavisi: hormon reseptörü pozitif hastalarda uygulanır. Menopoz durumuna göre tamoksifen ya da aromataz inhibitörü seçilir. Tedavi en az beş yıl sürer; risk düzeyi yüksek hastalarda süre uzatılabilir. Bu kararı medikal onkoloji verir.
• Kemoterapi: alt tipe, evreye ve nüks riskine göre belirlenir. Hormon reseptörü pozitif erken evre hastaların bir bölümünde, kemoterapi gerekip gerekmediğini belirlemek için genomik testlerden yararlanılabilir.
• HER2'yi hedefleyen tedaviler: HER2 pozitif hastalarda kullanılır ve tedavi süresi ay ölçeğindedir.
• Kemik sağlığı ve destek tedavileri: özellikle aromataz inhibitörü kullananlarda kemik yoğunluğu izlenir; D vitamini ve kalsiyum durumu değerlendirilir.

Bu bileşenlerin hangisinin uygulanacağı ve sırası multidisipliner konseyde belirlenir. Kanser cerrahisinin ortak kuralları, konsey işleyişi ve cerrahi sınır kavramları onkolojik cerrahi sayfasında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Ameliyattan sonra takip programı nasıl olur?

Meme kanserinde takibin iki amacı vardır: yerel nüksü ve karşı memede yeni bir kanseri erken yakalamak, uygulanan tedavilerin yan etkilerini izlemek. Erken evre meme kanserinde yaygın uygulanan program şu unsurları içerir:

• İlk 2-3 yıl 3-6 ayda bir, sonraki yıllarda 6-12 ayda bir hekim muayenesi
• Yılda bir kez mamografi; meme koruyucu cerrahi geçirenlerde ameliyat edilen meme de ışınlama tamamlandıktan sonra düzenli olarak görüntülenir
• Endokrin tedavi alanlarda ilaç yan etkilerinin ve tedaviye uyumun sorgulanması, gerektiğinde kemik yoğunluğu ölçümü
• Tamoksifen kullanan hastalarda rahim iç tabakasıyla ilgili belirtilerin sorgulanması ve kanama durumunda kadın hastalıkları değerlendirmesi
• Belirti yoksa rutin tüm vücut görüntülemesi ve tümör belirteci ölçümü erken evre hastalıkta standart takip parçası değildir

Takibin gözden kaçan bileşeni yaşam kalitesidir: kol hareketleri, ameliyat bölgesindeki duyu değişiklikleri, uyku, cinsel sağlık, doğurganlık planları ve psikolojik destek gereksinimi de kontrollerde konuşulmalıdır.

Ailesinde meme kanseri olanlar ne yapmalı? Genetik test kime önerilir?

Meme kanserlerinin çoğu kalıtsal değildir. Bununla birlikte BRCA1 ve BRCA2 genlerindeki mutasyonlar riski belirgin biçimde yükseltir. İleriye dönük veri toplanan geniş bir kohort çalışmasında (6036 BRCA1 ve 3820 BRCA2 taşıyıcısı kadın), 80 yaşına kadar meme kanseri geliştirme kümülatif riski BRCA1 taşıyıcılarında %72 (%95 GA 65-79), BRCA2 taşıyıcılarında %69 (%95 GA 61-77) bulunmuştur. Yumurtalık kanseri riski sırasıyla %44 ve %17; meme kanseri tanısından sonraki 20 yıl içinde karşı memede kanser gelişme riski ise %40 ve %26 olarak bildirilmiştir. Aynı çalışma, bu risklerin aile öyküsüne ve mutasyonun gen üzerindeki yerine göre değiştiğini de göstermiştir; yani tek bir sayı her taşıyıcı için geçerli değildir.

Genetik danışmanlık ve test, tipik olarak şu durumlarda gündeme gelir: genç yaşta meme kanseri tanısı, aynı ailede birden fazla meme ve/veya yumurtalık kanseri, iki taraflı meme kanseri, üçlü negatif meme kanseri, erkekte meme kanseri ve bilinen bir aile mutasyonunun varlığı. Test sonucunun somut karşılıkları vardır: ameliyat kapsamı, risk azaltıcı cerrahi seçenekleri, izlem programının yoğunluğu ve bazı ilaç seçenekleri sonuca göre değişebilir. Bu nedenle test, sonucu yorumlayacak ve aile bireylerinin izlemini planlayacak bir genetik danışmanlık süreciyle birlikte yürütülmelidir.

Ankara'da meme kanseri değerlendirmesi için nasıl randevu alınır?

Değerlendirme ve planlama görüşmeleri Ankara'da, ATM Plaza, Kızılırmak Mah. 1450. Sok. A Blok No:3/38 Kat:7, Çukurambar/Çankaya adresindeki muayenehanede yapılır. Ameliyatlar hastane koşullarında gerçekleştirilir. Görüşme için randevu formu ya da iletişim sayfasındaki bilgiler kullanılabilir.

İlk görüşmenin verimli geçmesi için yanınızda bulunması yararlı olan belgeler:

• Mamografi, meme ultrasonografisi ve varsa meme MR görüntüleri (CD veya dijital kopya) ve radyoloji raporları
• Biyopsi yapıldıysa patoloji raporu ve reseptör (ER, PR, HER2, Ki-67) sonuçları
• Varsa daha önce alınmış tümör konseyi kararı ve tedavi özeti
• Daha önce meme ameliyatı geçirildiyse ameliyat notu ve epikriz
• Düzenli kullanılan ilaçların listesi (hormon içerenler dâhil)
• Ailede meme, yumurtalık, pankreas veya prostat kanseri öyküsü ve varsa genetik test sonuçları
• Güncel kan tetkiki sonuçları

Ödeme seçenekleri ve anlaşmalı kurumlar hakkında bilgi için kliniğimizle iletişime geçebilirsiniz.

Kaynaklar, tıbbi feragat ve içerik sorumluluğu

1. Bray F, Laversanne M, Sung H, ve ark. Global cancer statistics 2022: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries. CA Cancer J Clin. 2024;74(3):229-263. doi:10.3322/caac.21834 (PMID: 38572751)
2. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Meme Kanseri Tarama Programı Ulusal Standartları. https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/kanser-tarama-standartlari (erişim: 1 Ağustos 2026)
3. Independent UK Panel on Breast Cancer Screening. The benefits and harms of breast cancer screening: an independent review. Lancet. 2012;380(9855):1778-1786. doi:10.1016/S0140-6736(12)61611-0 (PMID: 23117178)
4. Kösters JP, Gøtzsche PC. Regular self-examination or clinical examination for early detection of breast cancer. Cochrane Database Syst Rev. 2003;2003(2):CD003373. doi:10.1002/14651858.CD003373 (PMID: 12804462)
5. Fisher B, Anderson S, Bryant J, ve ark. Twenty-year follow-up of a randomized trial comparing total mastectomy, lumpectomy, and lumpectomy plus irradiation for the treatment of invasive breast cancer. N Engl J Med. 2002;347(16):1233-1241. doi:10.1056/NEJMoa022152 (PMID: 12393820)
6. Veronesi U, Cascinelli N, Mariani L, ve ark. Twenty-year follow-up of a randomized study comparing breast-conserving surgery with radical mastectomy for early breast cancer. N Engl J Med. 2002;347(16):1227-1232. doi:10.1056/NEJMoa020989 (PMID: 12393819)
7. Early Breast Cancer Trialists' Collaborative Group (Darby S, McGale P, Correa C, ve ark.). Effect of radiotherapy after breast-conserving surgery on 10-year recurrence and 15-year breast cancer death: meta-analysis of individual patient data for 10,801 women in 17 randomised trials. Lancet. 2011;378(9804):1707-1716. doi:10.1016/S0140-6736(11)61629-2 (PMID: 22019144)
8. Moran MS, Schnitt SJ, Giuliano AE, ve ark. Society of Surgical Oncology-American Society for Radiation Oncology consensus guideline on margins for breast-conserving surgery with whole-breast irradiation in stages I and II invasive breast cancer. J Clin Oncol. 2014;32(14):1507-1515. doi:10.1200/JCO.2013.53.3935 (PMID: 24516019)
9. Krag DN, Anderson SJ, Julian TB, ve ark. Sentinel-lymph-node resection compared with conventional axillary-lymph-node dissection in clinically node-negative patients with breast cancer: overall survival findings from the NSABP B-32 randomised phase 3 trial. Lancet Oncol. 2010;11(10):927-933. doi:10.1016/S1470-2045(10)70207-2 (PMID: 20863759)
10. Giuliano AE, Ballman KV, McCall L, ve ark. Effect of Axillary Dissection vs No Axillary Dissection on 10-Year Overall Survival Among Women With Invasive Breast Cancer and Sentinel Node Metastasis: The ACOSOG Z0011 (Alliance) Randomized Clinical Trial. JAMA. 2017;318(10):918-926. doi:10.1001/jama.2017.11470 (PMID: 28898379)
11. Donker M, van Tienhoven G, Straver ME, ve ark. Radiotherapy or surgery of the axilla after a positive sentinel node in breast cancer (EORTC 10981-22023 AMAROS): a randomised, multicentre, open-label, phase 3 non-inferiority trial. Lancet Oncol. 2014;15(12):1303-1310. doi:10.1016/S1470-2045(14)70460-7 (PMID: 25439688)
12. Cortazar P, Zhang L, Untch M, ve ark. Pathological complete response and long-term clinical benefit in breast cancer: the CTNeoBC pooled analysis. Lancet. 2014;384(9938):164-172. doi:10.1016/S0140-6736(13)62422-8 (PMID: 24529560)
13. Kuchenbaecker KB, Hopper JL, Barnes DR, ve ark. Risks of Breast, Ovarian, and Contralateral Breast Cancer for BRCA1 and BRCA2 Mutation Carriers. JAMA. 2017;317(23):2402-2416. doi:10.1001/jama.2017.7112 (PMID: 28632866)
14. Cardoso F, Kyriakides S, Ohno S, ve ark. Early breast cancer: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up. Ann Oncol. 2019;30(8):1194-1220. doi:10.1093/annonc/mdz173 (PMID: 31161190)