Kolon Kanseri

Kolon kanseri, kalın bağırsağın iç yüzeyini döşeyen dokudan köken alan bir kanser türüdür. Çoğu olguda hastalık bir anda ortaya çıkmaz; önce iyi huylu bir polip oluşur, bu polibin küçük bir bölümü yıllar içinde kansere dönüşür. Bu yavaş gidiş, kolon kanserini az sayıdaki "önlenebilir" kanserlerden biri yapar: polip kansere dönüşmeden bulunup çıkarılabilirse hastalık hiç gelişmez.

Bu sayfa; kolon kanserinin belirtilerini, tanı ve evreleme sürecini, ameliyatın kapsamını, iyileşme dönemini ve ameliyat sonrası takibi hasta ve hasta yakını için anlaşılır biçimde anlatmayı amaçlar. Metindeki bilgiler genel bilgilendirme niteliğindedir; hangi tedavinin hangi hastaya uygun olduğu, ancak görüntüleme ve patoloji sonuçları görülerek ve multidisipliner tümör konseyinde değerlendirilerek belirlenir. Prof. Dr. Vahit Onur Gül genel cerrahi uzmanıdır; Ankara Çankaya'daki Çukurambar kliniğinde sindirim sistemi cerrahisi alanında değerlendirme, planlama ve ameliyat sonrası takip yapmaktadır.

Kolon kanseri nedir ve nasıl gelişir?

Kalın bağırsak (kolon), ince bağırsaktan gelen sindirim artıklarının suyunun emildiği ve dışkının şekillendiği yaklaşık 1,5 metrelik bir borudur. Sağ tarafta çekum ve çıkan kolon, üstte transvers kolon, sol tarafta inen kolon ve sigmoid kolon bulunur; son bölüm rektum olarak ayrı değerlendirilir. Kolon kanserlerinin büyük çoğunluğu adenokarsinom tipindedir, yani bağırsağın salgı yapan bez hücrelerinden gelişir.

Gelişim sırası çoğu hastada şöyledir: normal bağırsak zarında önce küçük bir çıkıntı (adenomatöz polip) oluşur, polibin hücrelerinde zamanla genetik değişiklikler birikir, bir bölümünde hücreler kontrolsüz çoğalmaya başlar ve kanser ortaya çıkar. Bu süreç çoğunlukla yıllar alır. Kanser oluştuktan sonra bağırsak duvarında derinleşir, çevredeki lenf bezlerine ve daha ileri aşamada karaciğer ile akciğere yayılabilir. Tedavi kararının tamamı, hastalığın bu yolun hangi basamağında yakalandığına göre şekillenir.

Kolon ve rektum kanserleri birlikte ele alındığında dünya genelinde en sık tanı konan üçüncü kanser grubudur; 2022 verilerine göre tüm yeni kanser tanılarının yaklaşık %9,6'sını ve kansere bağlı ölümlerin yaklaşık %9,3'ünü oluşturur. Sağ ve sol kolon kanserleri aynı hastalığın iki ucu gibi görünse de belirti verme biçimleri farklıdır: sağ kolonda tümör genellikle sessizce kanar ve hasta kansızlık ile başvurur; sol kolonda ise bağırsak lümeni daha dar olduğu için dışkılama düzeninde değişiklik ve tıkanma bulguları öne çıkar.

Kolon kanserinin belirtileri nelerdir?

Erken evre kolon kanseri çoğu zaman hiçbir belirti vermez; bu, tarama programlarının neden var olduğunu açıklayan en önemli gerçektir. Belirti ortaya çıktığında en sık görülenler şunlardır:

• Dışkıda kan görülmesi ya da dışkının koyu, katran renginde olması.
• Dışkılama alışkanlığında birkaç haftadan uzun süren değişiklik: yeni başlayan kabızlık, ishal ya da ikisinin dönüşümlü seyretmesi.
• Dışkı kalibresinde incelme, tam boşalamama hissi.
• Nedeni açıklanamayan kilo kaybı ve iştahsızlık.
• Sürekli yorgunluk, halsizlik, nefes darlığı — çoğunlukla demir eksikliği anemisinin bulgularıdır.
• Karında geçmeyen kramp tarzı ağrı, şişkinlik, gaz çıkaramama.

Bu belirtiler kolon kanserine özgü değildir; hemoroid, anal fissür, enfeksiyon, iltihabi bağırsak hastalığı ve pek çok iyi huylu durum da aynı yakınmalara yol açar. Nitekim dışkıda kan gören hastaların çoğunda kanser çıkmaz. Buradaki gerçek risk, yakınmanın "zaten hemoroidim var" diye ertelenmesidir. Özellikle 45 yaş üstünde yeni başlayan dışkılama değişikliği, dışkıda kan ya da açıklanamayan demir eksikliği anemisi varsa kolonoskopi kararı gecikmemelidir. Erkeklerde ve menopoz sonrası kadınlarda demir eksikliği anemisi, aksi gösterilene kadar sindirim sisteminden gizli kanama olarak değerlendirilir.

Kimlerde kolon kanseri riski daha yüksektir?

Risk faktörlerinin bir bölümü değiştirilemez, bir bölümü ise yaşam biçimiyle ilgilidir. Risk taşımak hastalanacağınız anlamına gelmez; yalnızca tarama kararının kişiye göre öne çekilmesi gerekebileceğini gösterir.

• Yaş: risk 45-50 yaşlardan sonra belirgin biçimde artar.
• Birinci derece akrabada kolon kanseri veya ileri polip öyküsü.
• Kalıtsal sendromlar: Lynch sendromu (kalıtsal polipsiz kolorektal kanser) ve ailesel adenomatöz polipozis (FAP) gibi durumlar, taşıyıcılarda taramanın çok daha erken yaşta ve daha sık yapılmasını gerektirir.
• Uzun süreli iltihabi bağırsak hastalığı: ülseratif kolit ve Crohn hastalığı.
• Daha önce kolonda polip saptanmış olması.
• Sigara ve düzenli alkol kullanımı.
• Aşırı kilo, hareketsiz yaşam, tip 2 diyabet.
• İşlenmiş et ağırlıklı, lifi düşük beslenme düzeni.

Son yıllarda dikkat çeken bir değişim, hastalığın daha genç yaşlarda görülmeye başlamasıdır. Amerikan Kanser Derneği'nin 2023 tarihli kolorektal kanser istatistiklerinde, 55 yaşın altındaki hastaların tüm olgular içindeki payının 1995'te %11 iken 2019'da %20'ye çıktığı; aynı dönemde rektum yerleşimli tümörlerin payının %27'den %31'e yükseldiği bildirilmiştir. Bu nedenle "kolon kanseri yaşlı hastalığıdır" yaklaşımı artık geçerli değildir ve genç hastalarda da yakınmaların ciddiye alınması gerekir.

Kolon kanseri taraması: kaç yaşında ve hangi testle?

Tarama, hiçbir yakınması olmayan kişilerde hastalığı ya da öncüsü olan polipleri aramaktır. Amerika Birleşik Devletleri Koruyucu Hizmetler Görev Gücü (USPSTF), 2021 tarihli güncellemesinde ortalama riskli erişkinlerde taramanın 50-75 yaş arasında yapılmasını en yüksek kanıt düzeyiyle (A önerisi), 45-49 yaş arasında yapılmasını ise orta düzey net yarar gerekçesiyle (B önerisi) önermiştir. Aynı belgede 76-85 yaş arasında taramanın kişiye göre seçilerek sunulması önerilir. Bu yaş sınırlarının 50'den 45'e çekilmesinin gerekçesi, 40-49 yaş grubunda görülme sıklığının 2000-2002 döneminden 2014-2016 dönemine yaklaşık %15 artmış olmasıdır.

• Kolonoskopi: hem tanı hem tedavi imkânı sunar; görülen polip aynı seansta çıkarılabilir. Normal bulunduğunda tekrar aralığı genellikle 10 yıldır.
• Dışkıda gizli kan testi (immünokimyasal, FIT): yıllık uygulanır; pozitif çıkarsa mutlaka kolonoskopi ile devam edilir.
• BT kolonografi ve dışkıda DNA testleri: seçilmiş durumlarda kullanılan diğer seçeneklerdir; anormallik saptandığında yine kolonoskopi gerekir.

Taramanın etkisi konusunda dengeli bir tabloya ihtiyaç vardır. Avrupa'da yürütülen NordICC adlı randomize çalışmada 55-64 yaş arası kişiler tek seferlik tarama kolonoskopisine davet edilmiş; davet edilenlerin yalnızca %42'si işlemi yaptırmıştır. On yıllık takipte kolorektal kanser görülme riski davet edilen grupta %0,98, davet edilmeyen grupta %1,20 bulunmuş (yaklaşık %18 azalma); buna karşılık kolorektal kansere bağlı ölüm riski %0,28 ile %0,31 arasında kalmış ve bu fark istatistiksel anlamlılığa ulaşmamıştır. Bu sonuç taramanın yararsız olduğunu göstermez; katılım oranının düşüklüğü ve on yıllık takip süresinin ölüm farkını göstermek için kısa kalması en çok tartışılan nedenlerdir. Yine de kolonoskopinin bireysel yararının, sıklıkla anlatıldığı kadar mutlak olmadığını hatırlatan önemli bir kanıttır. Türkiye'de tarama programlarının kapsamı ve yaş aralığı Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenir; güncel uygulama için hekiminize danışmanız uygun olur.

Tanı nasıl konur, hangi tetkikler istenir?

Kolon kanseri tanısı yalnızca kan testiyle veya filmle konmaz; kesin tanı doku incelemesiyle konur. Sıklıkla kullanılan basamaklar şunlardır:

• Kolonoskopi ve biyopsi: tanının temelidir. Tümörün yerini, büyüklüğünü, bağırsağın ne kadarını daralttığını gösterir ve alınan parçanın patolojik incelemesiyle tanı kesinleşir. Aynı seansta kolonun geri kalanında ikinci bir tümör olup olmadığı da araştırılır.
• Kontrastlı bilgisayarlı tomografi (BT): göğüs, karın ve pelvisin değerlendirilmesiyle karaciğer ve akciğer gibi uzak organlara yayılım olup olmadığı belirlenir.
• Tam kan sayımı ve biyokimya: anemi derecesi, karaciğer ve böbrek işlevleri değerlendirilir.
• CEA (karsinoembriyonik antijen): tedavi öncesi başlangıç değerinin bilinmesi için istenir. Tarama testi değildir ve normal olması kanser olmadığını göstermez.
• PET-BT ve karaciğer MR: her hastada gerekmez; BT'de şüpheli bulgu olduğunda ya da yayılım haritasının netleştirilmesi gerektiğinde seçilmiş hastalarda istenir.

Patoloji sonucunda tümör tipi ve derecesi dışında, mikrosatellit instabilitesi (MSI) ya da uyumsuzluk onarım proteinleri (MMR) durumu da incelenir. Bu inceleme hem Lynch sendromu yönünden yol gösterir hem de ileride kemoterapi kararında rol oynar. Onkolojik cerrahide tetkik sırası ve evreleme mantığı, onkolojik cerrahi sayfasında daha ayrıntılı anlatılmıştır.

Evreleme ne demektir, evre tedaviyi nasıl değiştirir?

Evreleme, TNM sistemiyle yapılır: T tümörün bağırsak duvarında ne kadar derine indiğini, N çevredeki lenf bezlerinin tutulup tutulmadığını, M uzak organlara yayılım olup olmadığını gösterir. Bu üç bilgi birleştirilerek evre belirlenir. Ameliyattan önceki evre görüntülemeye dayanır ve "klinik evre" adını alır; kesin evre, ameliyatla çıkarılan dokunun patolojik incelemesiyle netleşir. İkisi her zaman aynı çıkmaz; tedavi planı kesin patolojik evreye göre gözden geçirilir.

Kolon kanseri ameliyatında ne kadarı çıkarılır?

Kolon kanseri ameliyatı yalnızca tümörün kesilip atılması değildir. Tümörün bulunduğu bağırsak segmenti, o segmenti besleyen damarlar kökünden bağlanarak ve bu damarların çevresindeki yağ dokusu (mezokolon) bütünlüğü korunarak, içindeki lenf bezleriyle birlikte çıkarılır. Ardından kalan iki bağırsak ucu birbirine birleştirilir; bu birleştirmeye anastomoz denir. Tümörün yerine göre uygulanan başlıca ameliyatlar şunlardır:

• Sağ hemikolektomi: çekum ve çıkan kolon yerleşimli tümörlerde uygulanır.
• Genişletilmiş sağ hemikolektomi: transvers kolonun sağ ve orta bölümündeki tümörlerde tercih edilir.
• Sol hemikolektomi: splenik fleksura ve inen kolon tümörlerinde uygulanır.
• Sigmoid rezeksiyon (anterior rezeksiyon): sigmoid kolon tümörlerinde uygulanır.
• Subtotal veya total kolektomi: birden fazla odak, kalıtsal sendrom ya da tümörün tıkadığı bağırsağın durumu gerektiriyorsa gündeme gelir.

Ameliyatın onkolojik kalitesi ölçülebilir kalemlerle denetlenir. Bunlardan biri çıkarılıp incelenen lenf bezi sayısıdır. 2001 tarihli kolon ve rektum cerrahisi kılavuzunda, doğru evreleme için yeterli sayıda lenf bezinin incelenmesi gereği belirtilmiş; 2007 tarihli sistematik derlemede ise incelenen lenf bezi sayısının artışıyla sağkalımın iyileştiği bildirilmiştir. Bu derlemede değerlendirilen 17 çalışmadan 16'sı evre 2 kolon kanserinde bu ilişkiyi göstermiş, evre 3 hastalarda ise veri sunan altı çalışmanın dördü aynı yönde sonuç vermiştir. Dolayısıyla lenf bezi sayısı, hem evrelemenin doğruluğunun hem de ameliyatın kapsamının göstergesi olarak patoloji raporunda takip edilir.

Son yıllarda tartışılan bir başka kavram, mezokolonun tam olarak çıkarılmasını hedefleyen komplet mezokolik eksizyondur (CME). Danimarka'da yürütülen popülasyon tabanlı bir çalışmada CME uygulanan 364 hastada dört yıllık hastalıksız sağkalım %85,8, geleneksel rezeksiyon uygulanan 1031 hastada %75,9 bulunmuştur. Ancak bu çalışma randomize değil, geriye dönük bir karşılaştırmadır; hasta seçimi ve merkez farklılıkları sonucu etkilemiş olabilir. CME'nin standart cerrahiye üstünlüğü randomize çalışmalarla henüz kesinleşmemiştir ve teknik, damar kökünde çalışıldığı için daha yüksek yaralanma riski taşıyabilir. Bu nedenle kimde uygulanacağı cerrahi ekibin değerlendirmesine göre belirlenir.

Kapalı (laparoskopik/robotik) ameliyat mı, açık ameliyat mı?

Kolon kanserinde kapalı cerrahinin onkolojik güvenliği, bu sorunun sorulduğu ilk yıllarda randomize çalışmalarla incelenmiştir. 872 hastanın yer aldığı COST çalışmasında üç yıllık nüks oranı laparoskopik grupta %16, açık cerrahi grubunda %18; üç yıllık genel sağkalım ise sırasıyla %86 ve %85 bulunmuş, aralarında anlamlı fark saptanmamıştır. Kapalı cerrahinin en çok korkulan sorunu olan ameliyat kesisi içinde tümör nüksü, iki grupta da %1'in altında kalmıştır. İyileşme açısından kapalı grupta hastanede kalış bir gün kısa (5 güne karşı 6 gün) ve ağrı kesici gereksinimi daha az olmuştur.

Buradan çıkarılacak sonuç, kapalı cerrahinin açık cerrahiye onkolojik olarak eşdeğer olduğu ve iyileşme konforu açısından ölçülebilir bir avantaj sağladığıdır; "daha çok yaşam süresi" iddiası bu çalışmalardan çıkmaz. Robotik yöntemin kolon kanserinde sağkalımı artırdığını gösteren randomize kanıt da bulunmamaktadır; robotik sistemin sunduğu üstünlük daha çok görüş ve el hareketi hassasiyeti üzerinedir ve asıl farkı dar pelvis içinde çalışılan rektum ameliyatlarında gösterir. Ayrıca her hasta kapalı cerrahiye uygun değildir: geçirilmiş çok sayıda karın ameliyatı, çok ileri evre tümör, acil tıkanma veya delinme tablosunda açık cerrahi gerekebilir; ameliyat kapalı başlayıp gerektiğinde açığa dönülebilir ve bu bir başarısızlık değil, güvenlik kararıdır. Yöntemlerin karşılaştırması laparoskopik ve robotik kolon cerrahisi sayfasında ayrıca ele alınmıştır.

Bağırsağı tıkamış kolon kanserinde ne yapılır?

Hastaların bir bölümü ilk kez, bağırsağı tamamen tıkanmış olarak acil serviste tanı alır. Bu tabloda iki seçenek vardır: doğrudan acil ameliyat ya da endoskopik olarak tıkalı bölgeye metal stent yerleştirip bağırsağı açmak ve hastayı birkaç hafta içinde hazırlanmış koşullarda ameliyat etmek. Avrupa Gastrointestinal Endoskopi Derneği'nin 2020 tarihli güncel kılavuzunda; stentin yalnızca tıkanma belirti ve bulguları olan, delinme bulgusu bulunmayan hastalarda kullanılması, sol kolon yerleşimli ve küratif tedavi şansı olan tıkayıcı tümörlerde acil rezeksiyona alternatif olarak hasta ile birlikte karar verilerek değerlendirilmesi ve küratif şansı olmayan hastalarda tıkanmanın giderilmesinde tercih edilen yöntem olması önerilmektedir. Aynı kılavuz, tıkanma olmayan hastalara koruyucu amaçlı stent takılmasını önermez. Karar acil koşullarda, hastanın genel durumu ve tümörün yerleşimine göre verilir.

Ameliyattan sonra iyileşme nasıl ilerler?

Kolon ameliyatlarından sonraki bakım bugün ERAS (ameliyat sonrası hızlandırılmış iyileşme) protokolleriyle yürütülür. Bu yaklaşımın temel mantığı, uzun süre aç bırakma ve yatak istirahati yerine erken beslenme ve erken harekete geçmedir. Tipik akış şöyledir:

• Ameliyat günü: ağrının birden fazla ilacı birleştiren şemayla kontrolü, solunum egzersizleri, yatak içinde hareket.
• 1. gün: yardımla ayağa kalkma, koridorda kısa yürüyüşler, berrak sıvıların başlanması.
• 2.-3. gün: sıvıdan yumuşak gıdaya geçiş, gaz çıkışının izlenmesi, damar yolu sıvılarının azaltılması.
• 3.-6. gün: idrar sondası ve varsa drenlerin çıkarılması, taburculuk hazırlığı ve yara bakımının anlatılması.

Hastanede kalış çoğu hastada 3-6 gün arasındadır; kapalı yöntemde bu süre genellikle kısalır, açık cerrahide ve ek işlem gerektiren durumlarda uzar. Günlük yaşama dönüş çoğunlukla 2-4 hafta içinde olur; ağır kaldırma ve karın kaslarını zorlayan hareketler yaklaşık 6 hafta boyunca önerilmez. Kolon kanseri ameliyatlarının çoğunda stoma (torba) açılmaz. Stoma daha çok acil tıkanma, delinme ya da anastomozun güvenli yapılamayacağı durumlarda gündeme gelir; açıldığında da çoğu kez geçicidir ve iyileşme tamamlandıktan sonra ayrı bir işlemle kapatılır. İlk poliklinik kontrolü genellikle 7-10. günde, ardından 6. hafta ve 3. ayda planlanır.

Patoloji raporu ve ameliyat sonrası kemoterapi kararı

Ameliyattan yaklaşık bir hafta sonra çıkan patoloji raporu, sonraki tüm kararların dayanağıdır. Raporda tümörün tipi ve derecesi, bağırsak duvarındaki derinliği (T), çıkarılan ve tutulmuş lenf bezi sayısı (N), cerrahi sınırların temiz olup olmadığı, damar ve sinir çevresine yayılım bulunup bulunmadığı ile MMR/MSI durumu yer alır. Bu kalemler evre 2 hastalarda "yüksek riskli" olup olmadığını belirler ve kemoterapi kararını doğrudan etkiler.

Ameliyat sonrası (adjuvan) kemoterapinin yararı en net biçimde evre 3 hastalarda gösterilmiştir. 2246 hastanın yer aldığı MOSAIC çalışmasında, standart tedaviye oksaliplatin eklenmesiyle üç yıllık hastalıksız sağkalım %72,9'dan %78,2'ye çıkmıştır. Aynı çalışma bedelini de bildirir: tedavi sırasında ciddi (derece 3) duyu siniri yan etkisi hastaların %12,4'ünde görülmüş, birinci yılın sonunda bu oran %1,1'e gerilemiştir. Tedavi süresi de araştırılmıştır: 12.834 hastanın verisini birleştiren IDEA analizinde üç aylık tedavinin altı aylığa göre genel olarak geri kalmadığı doğrulanamamış (risk oranı 1,07); ancak T1-T3 ve N1 gibi daha düşük riskli gruplarda üç aylık tedavi altı aylıkla benzer sonuç vermiş (üç yıllık hastalıksız sağkalım %83,1'e karşı %83,3), T4 ve/veya N2 grubunda ise altı aylık tedavi üstün bulunmuştur (%64,4'e karşı %62,7). Yani süre kararı da kişiye göre verilir.

İki nokta özellikle önemlidir. Birincisi zamanlamadır: 15.410 hastayı kapsayan bir meta-analizde, kemoterapiye başlamadaki her dört haftalık gecikmenin genel sağkalımda anlamlı bir kötüleşmeyle ilişkili olduğu bildirilmiştir (risk oranı 1,14; %95 güven aralığı 1,10-1,17). Bu, iyileşme tamamlanır tamamlanmaz onkoloji değerlendirmesinin planlanması gerektiği anlamına gelir. İkincisi, kemoterapinin herkese yaramadığıdır: uyumsuzluk onarımı bozuk (dMMR) tümörü olan hastalarda tek başına 5-florourasil tedavisinin hastalıksız sağkalıma katkı sağlamadığı, evre 2 dMMR alt grubunda ise tedavi alanlarda genel sağkalımın daha kötü olduğu gösterilmiştir. Daha yeni bir yaklaşım olan kanda dolaşan tümör DNA'sı (ctDNA) testinin evre 2 hastalarda kemoterapi kararına rehberlik etmesi, DYNAMIC çalışmasında incelenmiş; ctDNA'ya göre karar verilen grupta kemoterapi kullanımı %28'den %15'e düşerken iki yıllık nükssüz sağkalım geri kalmamıştır (%93,5'e karşı %92,4). Bu test henüz her merkezde rutin değildir ve kullanımı seçilmiş durumlarla sınırlıdır.

Ameliyattan sonra takip programı nasıl işler?

Takibin iki amacı vardır: nüksü erken yakalamak ve kolonun geri kalanında yeni polip ya da yeni bir tümör gelişmesini önlemek. Amerikan çok dernekli görev gücünün kolorektal kanser rezeksiyonu sonrası kolonoskopi takibi önerileri ile ESMO'nun lokalize kolon kanseri kılavuzu, aşağıdakine benzer bir çerçeve tanımlar; sıklık ve süre evreye ve hastanın durumuna göre değişir:

• Ameliyat öncesinde tam kolonoskopi yapılamadıysa (örneğin tümör bağırsağı tıkadığı için), ameliyattan sonraki birkaç ay içinde kolonun tamamının görüntülenmesi.
• Ameliyattan yaklaşık bir yıl sonra kontrol kolonoskopisi; sonuç normalse aralık kademeli olarak açılır.
• İlk 2-3 yıl boyunca daha sık, sonrasında seyrelen aralıklarla poliklinik muayenesi ve CEA ölçümü.
• Yayılım riskine göre belirlenen aralıklarla göğüs ve karın tomografisi.
• Yeni ortaya çıkan yakınmaların programı beklemeden değerlendirilmesi.

Nükslerin büyük bölümü ilk iki-üç yılda ortaya çıkar; bu nedenle takip programının en yoğun bölümü bu döneme yerleştirilir. Takibin düzenli sürdürülmesi, nüksün ameliyat edilebilir aşamada yakalanma olasılığını artırır.

Kolon kanserinde yaşam beklentisi hakkında ne söylenebilir?

Bu sorunun kişiye özel bir yanıtı yoktur; verilebilecek olan, geniş hasta gruplarında gözlenen ortalamalardır. Amerika Birleşik Devletleri SEER kanser kayıt sisteminin 2016-2022 dönemi verilerinde, kolorektal kanserde beş yıllık göreli sağkalım hastalık yalnızca bağırsak duvarıyla sınırlıyken %91,3; bölgesel lenf bezlerine yayıldığında %75,2; uzak organlara yayıldığında %16,9 ve tüm evreler birlikte değerlendirildiğinde %65,4 olarak bildirilmiştir.

Bu sayıların nasıl okunması gerektiği en az kendileri kadar önemlidir. Bunlar Amerika Birleşik Devletleri'ne ait kayıt verileridir, geçmiş yılların tedavi sonuçlarını yansıtır ve son yıllarda gelişen tedavilerin etkisini tam olarak içermez. Hiçbir hastanın kendi sonucunu öngörmez; yaş, eşlik eden hastalıklar, tümörün biyolojik özellikleri ve tedaviye verilen yanıt kişiden kişiye büyük fark yaratır. Bu sayfada ya da başka bir yerde okunan hiçbir oran, kesin iyileşme ya da belirli bir yaşam süresi vaadi olarak yorumlanmamalıdır. Tablonun net biçimde gösterdiği tek şey, hastalığın erken yakalandığında çok daha iyi seyrettiğidir — bu da taramanın ve yakınmaları ertelememenin neden önemli olduğunu açıklar.

Beslenme, yaşam biçimi ve tedavi sonrası dönem

Kolon ameliyatından sonra çoğu hasta birkaç hafta içinde eski beslenme düzenine döner. İlk dönemde küçük ve sık öğünler, iyi çiğneme ve yeterli sıvı alımı önerilir; bağırsak alışkanlığı yerine oturana kadar çok lifli ve gaz yapıcı yiyecekler kademeli olarak eklenir. Geniş rezeksiyon yapılan bazı hastalarda dışkı kıvamında ve sıklığında kalıcı değişiklikler olabilir; bu durum diyet düzenlemesi ve gerektiğinde ilaç desteğiyle yönetilir. Kemoterapi alan hastalarda iştahsızlık, tat değişikliği ve kilo kaybı sık görülür ve diyetisyen desteği yararlıdır.

Sigaranın bırakılması, düzenli fiziksel aktivite, kilo kontrolü, işlenmiş et tüketiminin azaltılması ve lifli gıdaların artırılması hem genel sağlık hem de yeni polip gelişme riski açısından önerilen değişikliklerdir. Bu önlemlerin hiçbiri tek başına nüksü engellemez ve düzenli takibin yerini tutmaz. Ameliyat kararı verilmiş ya da tanı sürecinde olan bir hastaysanız, görüntüleme ve patoloji sonuçlarınızla birlikte değerlendirme için randevu sayfasından başvurabilir, sorularınızı iletişim sayfası üzerinden iletebilirsiniz. Hekimin kolon kanseri alanındaki çalışmaları da dâhil olmak üzere hakemli dergilerde yayımlanmış çalışmalarının listesi bilimsel yayınlar sayfasında yer almaktadır.

Kaynaklar, tıbbi feragat ve içerik sorumluluğu

1. Bray F, Laversanne M, Sung H, ve ark. Global cancer statistics 2022: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries. CA Cancer J Clin. 2024;74(3):229-263. doi:10.3322/caac.21834 (PMID: 38572751)
2. Siegel RL, Wagle NS, Cercek A, Smith RA, Jemal A. Colorectal cancer statistics, 2023. CA Cancer J Clin. 2023;73(3):233-254. doi:10.3322/caac.21772 (PMID: 36856579)
3. US Preventive Services Task Force. Screening for Colorectal Cancer: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement. JAMA. 2021;325(19):1965-1977. doi:10.1001/jama.2021.6238 (PMID: 34003218)
4. Bretthauer M, Løberg M, Wieszczy P, ve ark. Effect of Colonoscopy Screening on Risks of Colorectal Cancer and Related Death (NordICC). N Engl J Med. 2022;387(17):1547-1556. doi:10.1056/NEJMoa2208375 (PMID: 36214590)
5. Argilés G, Tabernero J, Labianca R, ve ark. Localised colon cancer: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up. Ann Oncol. 2020;31(10):1291-1305. doi:10.1016/j.annonc.2020.06.022 (PMID: 32702383)
6. Nelson H, Petrelli N, Carlin A, ve ark. Guidelines 2000 for colon and rectal cancer surgery. J Natl Cancer Inst. 2001;93(8):583-596. doi:10.1093/jnci/93.8.583 (PMID: 11309435)
7. Chang GJ, Rodriguez-Bigas MA, Skibber JM, Moyer VA. Lymph node evaluation and survival after curative resection of colon cancer: systematic review. J Natl Cancer Inst. 2007;99(6):433-441. doi:10.1093/jnci/djk092 (PMID: 17374833)
8. Bertelsen CA, Neuenschwander AU, Jansen JE, ve ark. Disease-free survival after complete mesocolic excision compared with conventional colon cancer surgery: a retrospective, population-based study. Lancet Oncol. 2015;16(2):161-168. doi:10.1016/S1470-2045(14)71168-4 (PMID: 25555421)
9. Clinical Outcomes of Surgical Therapy Study Group, Nelson H, Sargent DJ, ve ark. A comparison of laparoscopically assisted and open colectomy for colon cancer (COST). N Engl J Med. 2004;350(20):2050-2059. doi:10.1056/NEJMoa032651 (PMID: 15141043)
10. van Hooft JE, Veld JV, Arnold D, ve ark. Self-expandable metal stents for obstructing colonic and extracolonic cancer: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) Guideline - Update 2020. Endoscopy. 2020;52(5):389-407. doi:10.1055/a-1140-3017 (PMID: 32259849)
11. Gustafsson UO, Scott MJ, Hubner M, ve ark. Guidelines for Perioperative Care in Elective Colorectal Surgery: Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) Society Recommendations: 2018. World J Surg. 2019;43(3):659-695. doi:10.1007/s00268-018-4844-y (PMID: 30426190)
12. André T, Boni C, Mounedji-Boudiaf L, ve ark. Oxaliplatin, fluorouracil, and leucovorin as adjuvant treatment for colon cancer (MOSAIC). N Engl J Med. 2004;350(23):2343-2351. doi:10.1056/NEJMoa032709 (PMID: 15175436)
13. Grothey A, Sobrero AF, Shields AF, ve ark. Duration of Adjuvant Chemotherapy for Stage III Colon Cancer (IDEA). N Engl J Med. 2018;378(13):1177-1188. doi:10.1056/NEJMoa1713709 (PMID: 29590544)
14. Biagi JJ, Raphael MJ, Mackillop WJ, Kong W, King WD, Booth CM. Association between time to initiation of adjuvant chemotherapy and survival in colorectal cancer: a systematic review and meta-analysis. JAMA. 2011;305(22):2335-2342. doi:10.1001/jama.2011.749 (PMID: 21642686)
15. Sargent DJ, Marsoni S, Monges G, ve ark. Defective mismatch repair as a predictive marker for lack of efficacy of fluorouracil-based adjuvant therapy in colon cancer. J Clin Oncol. 2010;28(20):3219-3226. doi:10.1200/JCO.2009.27.1825 (PMID: 20498393)
16. Tie J, Cohen JD, Lahouel K, ve ark. Circulating Tumor DNA Analysis Guiding Adjuvant Therapy in Stage II Colon Cancer (DYNAMIC). N Engl J Med. 2022;386(24):2261-2272. doi:10.1056/NEJMoa2200075 (PMID: 35657320)
17. Kahi CJ, Boland CR, Dominitz JA, ve ark. Colonoscopy Surveillance After Colorectal Cancer Resection: Recommendations of the US Multi-Society Task Force on Colorectal Cancer. Gastroenterology. 2016;150(3):758-768.e11. doi:10.1053/j.gastro.2016.01.001 (PMID: 26892199)
18. Destek S, Gül VO. S100A4 May Be a Good Prognostic Marker and a Therapeutic Target for Colon Cancer. J Oncol. 2018;2018:1828791. doi:10.1155/2018/1828791 (PMID: 30111999)
19. National Cancer Institute, Surveillance, Epidemiology, and End Results Program. Cancer Stat Facts: Colorectal Cancer (SEER 21, 2016-2022 verileri). https://seer.cancer.gov/statfacts/html/colorect.html